МАТЭРЫЯЛЫ ДА ПРАКТЫЧНЫХ ЗАНЯТКАЎ
Раздзел 1. Уводзіны

Пытанні для самакантролю

  1. Акрэсліце месца беларускай мовы на лінгвістычнай карце свету, пакажыце яе роднасныя сувязі з іншымі славянскімі мовамі.
  2. Раскажыце пра навуковыя тэорыі і гіпотэзы адносна паходжання беларускага этнасу і беларускай мовы. Растлумачце значэнне тэрмінаў “індаеўрапейская мова”, “праславянская мова”, “беларуская нацыянальная мова”, “беларуская літаратурная мова”.
  3. Ахарактарызуйце функцыі беларускай мовы ў Вялікім княстве Літоўскім. Пакажыце значэнне для беларускай лінгвістыкі філалагічнай і духоўнай спадчыны аўтараў першых айчынных мовазнаўчых прац (слоўнікаў і граматык).
  4. Акрэсліце акалічнасці, якія прывялі да выцяснення беларускай мовы з афіцыйнага ўжытку польскай мовай. Ахарактарызуйце праявы русіфікацыі беларусаў, характэрныя для перыяду ўваходжання Беларусі ў склад Расейскай імперыі.
  5. Пакажыце, як выявілася ідэя нацыянальнага Адраджэння ў паэзіі і публіцыстыцы пачатку ХХ ст. Ахарактарызуйце гістарычныя ўмовы, у якіх адбывалася фарміраванне нормаў новай беларускай літаратурнай мовы.
  6. Ахарактарызуйце набыткі і цяжкасці беларусізацыі 20-х гадоў ХХ стагоддзя. Асэнсуйце ідэалагічныя аспекты рэфармавання беларускай мовы.

7.Акрэсліце ролю пісьменнікаў і лінгвістаў ХХ – ХХІ стст. у развіцці беларускай літаратурнай мовы.

Практыкаванні

Практыкаванне 1. Раскажыце, як беларусы называлі сябе, сваю дзяржаву і мову ў розныя гістарычныя перыяды. Рыхтуючы адказ на гэтае пытанне, звярніцеся да зборніка “100 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі” (Мн., 1993, С. 76) і энцыклапедычнага даведніка “Народная культура Беларусі” (Мн., 2002, С. 51-53).

Практыкаванне 2. Параўнайце ўрыўкі з беларускіх твораў розных гістарычных часоў. Вызначце ў іх  найбольш істотныя адрозненні (у правапісе, граматычных формах, ужыванні слоў)  у параўнанні з нормамі сучаснай беларускай літаратурнай мовы.

  1. Понеже от прирожения звери, ходящие в пустыни, знають ямы своя; птици, летающие по возъдуху, ведають гнезда своя; риби, плывающие по морю и в реках, чують виры своя; пчелы и тым подобная боронять ульев своих, – також и люди, игде зродилися и ускормлены суть по бозе, к тому месту великую ласку имають… (З прадмоваў Ф. Скарыны)
  2. Чужаземныя словы, нядаўна ўвайшоўшыя ў беларускую мову, асабліва-ж навуковыя тэрміны, пераважна перадаюцца, па магчымасьці, так, як у тэй мове, скуль яны ўзятыя: тэлеграф, тэлеграма, калёквіум, географія, геомэтрыя, тэрыторыя, унівэрсытэт, эволюцыя, элемэнт, інтэлігенцыя і г.д. (Б. Тарашкевіч)

3. Цёплы вечэр, ціхі вецер, сьвежы стог

Улажылі спаць мяне вы на зямлі.

Не ўстае стаўпом пыл сьветлы ўздоўж

                                                      дарог,

У небі месяца праглянуў бледны рог,

У небі ціха зоркі расцьвілі.

 

Заварожэны вячэрняй цішыной

Я не цямлю, дзе рука, дзе галава;

Бачу я, с прыродай, зліўшыся

                                             душой,

Як дрыжаць ад ветра зоркі нада

       мной,

Чую ў цішы, як расьце трава.

(М. Багдановіч)

Практыкаванне 3. Падрыхтуйце даклад (у навукова-папулярным стылі), прысвечаны жыццёваму і творчаму шляху заснавальніка беларускай філалогіі Яўхіма Фёдаравіча Карскага.

Практыкаванне 4. Падрыхтуйце даклад (у навукова-папулярным стылі), прысвечаны жыццёваму і творчаму шляху беларускага анаматолага Валянціны Пятроўны Лемцюговай.

Практыкаванне 5. Падрыхтуйце даклад (у навукова-папулярным стылі), прысвечаны жыццёваму і творчаму шляху беларускага лінгвіста Галіны Мікалаеўны Малажай.

‹ ›